آرتریت روماتوئید (Rheumatoid Arthritis یا RA) یک بیماری خودایمنی مزمن است که با التهاب مفاصل شناخته می‌شود و علاوه بر مفاصل دست، پا و زانو، ممکن است مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ) را نیز درگیر کند. این بیماری به دلیل ماهیت التهابی خود می‌تواند بر روند درمان‌های دندانپزشکی، به‌ویژه درمان ارتودنسی، تأثیر بگذارد.
در گذشته تصور می‌شد بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید گزینه مناسبی برای درمان ارتودنسی نیستند، اما امروزه مطالعات نشان داده‌اند که در صورت کنترل مناسب بیماری و برنامه‌ریزی دقیق، این بیماران نیز می‌توانند با موفقیت تحت درمان ارتودنسی قرار گیرند. مهم‌ترین نکات در این بیماران، ارزیابی وضعیت بیماری، انتخاب صحیح میزان نیروهای ارتودنسی، بررسی سلامت مفصل گیجگاهی-فکی و همکاری نزدیک میان متخصص ارتودنسی و پزشک روماتولوژی است.
آرتریت روماتوئید چگونه بر دهان و فک تأثیر می‌گذارد؟
آرتریت روماتوئید یک بیماری سیستمیک است؛ به این معنا که می‌تواند بخش‌های مختلف بدن، از جمله ساختارهای دهان و فک را نیز تحت تأثیر قرار دهد. البته همه بیماران دچار مشکلات دهانی یا درگیری مفصل گیجگاهی-فکی نمی‌شوند و شدت این عوارض از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
شایع‌ترین مشکلات دهانی این بیماران عبارت‌اند از:
- التهاب مفصل گیجگاهی-فکی
- درد هنگام باز و بسته کردن دهان
- محدود شدن دامنه باز شدن دهان
- خشکی دهان در اثر بیماری یا برخی داروها
- تحلیل تدریجی کندیل فک
- تغییر در نحوه قرارگیری دندان‌ها
- افزایش احتمال بیماری‌های لثه
مطالعات نشان داده‌اند که در برخی بیماران، التهاب مزمن مفصل گیجگاهی-فکی می‌تواند به تغییرات اسکلتی، ایجاد اپن‌بایت (Open Bite) یا تغییر روابط فکی منجر شود و برنامه‌ریزی درمان ارتودنسی را پیچیده‌تر کند.
آیا بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید می‌توانند ارتودنسی انجام دهند؟
پاسخ کوتاه، بله است.
اگر بیماری به‌خوبی کنترل شده باشد و برنامه درمانی با دقت طراحی شود، بسیاری از بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید می‌توانند با موفقیت تحت درمان ارتودنسی قرار گیرند.
با این حال، پیش از شروع درمان لازم است شرایط زیر بررسی شود:
- بیماری در مرحله کنترل‌شده قرار داشته باشد.
- التهاب فعال و شدید وجود نداشته باشد.
- وضعیت مفصل گیجگاهی-فکی ارزیابی شود.
- داروهای مصرفی بیمار بررسی شوند.
- نیروهای ارتودنسی متناسب با شرایط بیمار انتخاب شوند.
مطالعات و گزارش‌های موردی نشان داده‌اند که حتی در برخی بیماران دارای درگیری مفصل گیجگاهی-فکی نیز، در صورت کنترل مناسب بیماری و برنامه‌ریزی دقیق، انجام درمان ارتودنسی امکان‌پذیر بوده است.
چرا نیروهای ارتودنسی در این بیماران اهمیت بیشتری دارند؟
حرکت دندان‌ها در ارتودنسی نتیجه اعمال نیروهای کنترل‌شده به دندان‌ها است. این نیروها باعث ایجاد یک پاسخ التهابی طبیعی و کنترل‌شده در لیگامان اطراف دندان شده و در نهایت موجب بازسازی استخوان و حرکت تدریجی دندان می‌شوند.
در بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید، سیستم ایمنی از قبل درگیر فرآیندهای التهابی است. به همین دلیل انتخاب شدت مناسب نیروهای ارتودنسی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
اعمال نیروهای بیش از حد ممکن است موجب افزایش احتمال هیالینیزاسیون لیگامان پریودنتال، تأخیر در حرکت دندان، افزایش ناراحتی بیمار و در برخی موارد افزایش خطر تحلیل ریشه شود. همچنین در بیمارانی که مفصل گیجگاهی-فکی درگیر است، نیروهای نامناسب می‌توانند باعث تشدید علائم مفصلی شوند.
به همین دلیل متخصص ارتودنسی معمولاً از نیروهای سبک، پیوسته و کنترل‌شده استفاده می‌کند تا حرکت دندان‌ها با کمترین آسیب به بافت‌های اطراف انجام شود.
ملاحظات مهم در انتخاب نیروهای ارتودنسی
استفاده از نیروهای سبک
یکی از مهم‌ترین اصول درمان این بیماران، استفاده از نیروهای ملایم و کنترل‌شده است. این نیروها فرصت کافی برای بازسازی بافت‌های اطراف دندان را فراهم کرده و احتمال آسیب به استخوان و ریشه را کاهش می‌دهند.
افزایش فاصله بین جلسات
در برخی بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید، متخصص ارتودنسی ممکن است فاصله بین جلسات تنظیم دستگاه را افزایش دهد تا پاسخ بیولوژیک استخوان و بافت‌های اطراف دندان به‌دقت ارزیابی شود.
پایش مداوم مفصل گیجگاهی-فکی
در طول درمان باید وضعیت مفصل گیجگاهی-فکی به‌طور منظم بررسی شود. در صورت بروز درد، صداهای مفصلی، محدودیت حرکت یا تغییر در نحوه بسته شدن دندان‌ها، ممکن است لازم باشد برنامه درمانی اصلاح شود.
تصویربرداری دوره‌ای
در برخی بیماران، متخصص ارتودنسی برای ارزیابی وضعیت ریشه‌ها، استخوان و روند درمان از رادیوگرافی‌های دوره‌ای استفاده می‌کند تا هرگونه تغییر غیرطبیعی در مراحل اولیه شناسایی شود.
نقش داروهای آرتریت روماتوئید در درمان ارتودنسی
بسیاری از بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید از داروهایی مانند متوترکسات، داروهای بیولوژیک، کورتیکواستروئیدها و داروهای ضدالتهاب استفاده می‌کنند.
این داروها بسته به نوع، دوز مصرفی و وضعیت کنترل بیماری، ممکن است بر روند بازسازی استخوان، پاسخ التهابی بدن و در برخی موارد احتمال بروز عفونت تأثیر بگذارند. البته این اثرات در همه بیماران یکسان نیست و به شرایط هر فرد بستگی دارد.
به همین دلیل متخصص ارتودنسی باید پیش از شروع درمان از تمام داروهای مصرفی بیمار اطلاع داشته باشد و در صورت نیاز با پزشک روماتولوژیست هماهنگی لازم را انجام دهد.
