مقدمه
ارتودنسی فانکشنال بزرگسالان به عنوان یکی از زیرمجموعههای ارتودنسی متحرک در سالهای اخیر توجه بسیاری از بزرگسالان را به خود جلب کرده است. رشد فک در کودکان و نوجوانان رو به اتمام میرود؛ بنابراین، سوال مهم این است که آیا ارتودنسی فانکشنال بزرگسالان میتواند به بهبود عملکرد فک و دندانها در سنین بالاتر کمک کند یا خیر؟ در این مقاله، همه جوانب ارتودنسی فانکشنال برای بزرگسالان را بررسی میکنیم تا شما با آگاهی کامل قدم در مسیر درمان بگذارید.
تعریف ارتودنسی فانکشنال
ارتودنسی فانکشنال که به آن درمان فانکشنال یا ارتودنسی عملکردی نیز گفته میشود، شامل استفاده از دستگاههای متحرک (Removable Appliances) برای تغییر عملکرد عضلات دهان و صورت و در برخی موارد هدایت رشد استخوان فک است. اما در بزرگسالان، تمرکز بر بهبود عملکرد عضلات دهانی، اصلاح عادات نادرست و آمادهسازی برای درمانهای بعدی (مانند ارتودنسی ثابت یا جراحی فک) است.
ارتودنسی فانکشنال بزرگسالان وسیلهای کمکی برای بهبود روابط اکلوزالی (بایت)، تقویت عضلات دهانی و کاهش مشکلات مفصل گیجگاهی-فکی است.
تفاوت ارتودنسی فانکشنال در بزرگسالان و کودکان
در مقایسه ارتودنسی فانکشنال در کودکان و نوجوانان با بزرگسالان، چند تفاوت کلیدی وجود دارد:
- در کودکان و نوجوانان پتانسیل رشد استخوانی بسیار بالاست و امکان هدایت تغییر شکل فکها وجود دارد، اما در بزرگسالان این پتانسیل رشد استخوانی کم یا تقریبا وجود ندارد.
- اهداف درمان در کودکان عمدتاً به هدایت رشد فک و اصلاح ناهنجاریهای اسکلتی معطوف است، در حالی که در بزرگسالان هدف اصلی بهبود عملکرد عضلات دهانی و مفصل گیجگاهی–فکی و آمادهسازی برای مراحل بعدی درمان میباشد.
- بهترین زمان شروع درمان فانکشنال در کودکان و نوجوانان معمولاً بین ۸ تا ۱۴ سالگی است، اما در بزرگسالان تنها پس از اتمام دوره رشد استخوانی امکانپذیر است.
- پیچیدگی دستگاههای فانکشنال در کودکان از ساده تا متوسط است، اما در بزرگسالان اغلب به دستگاههای متوسط تا پیشرفته و ترکیبی نیاز است.
- نتیجه نهایی درمان در کودکان اصلاح همزمان جوانههای استخوانی و عملکردی است، اما در بزرگسالان بیشتر به اصلاح عملکردی محدود بوده و نقش اصلی آن آمادهسازی برای مراحل بعدی درمان است.
انواع دستگاههای ارتودنسی فانکشنال برای بزرگسالان
- اکتیویتور (Activator)
- بهبود عملکرد بلع و تنفس
- اصلاح الگوی حرکتی فکین
- تویین بلوک (Twin Block)
- اصلاح انحراف فک پایین
- تحریک بازسازی بافتهای نرم
- اسپلینتهای TMJ (Temporomandibular Joint Splints)
- کاهش درد مفصل گیجگاهی-فکی
- تثبیت موقعیت فک هنگام استراحت
- پلیتهای بایت (Bite Plates)
- کاهش فشار عمودی دندانها
- اصلاح اپن بایت جزئی
- دستگاههای تنفس دهانی (Oral Posture Trainers)
- کمک به اصلاح تنفس دهانی
- کاهش مشکلات گوارشی ناشی از تنفس دهانی
انتخاب هر یک از این دستگاهها بر اساس نیاز بالینی بیمار و تشخیص متخصص ارتودنسی انجام میشود.
روند درمان ارتودنسی فانکشنال بزرگسالان
- مشاوره و معاینه اولیه
- معاینه بالینی کامل
- عکسهای پانورامیک و سفالومتری
- بررسی تاریخچه عادات نامناسب
- تهیه قالب و طراحی دستگاه
- قالبگیری دقیق از دندانها
- طراحی سفارشی دستگاه
- تحویل دستگاه و آموزش کاربرد
- نحوه پوشیدن و برداشتن دستگاه
- برنامه استفاده روزانه
- ویزیتهای دورهای (هر ۴–۶ هفته)
- ارزیابی پیشرفت درمان
- تنظیمات و اصلاحات لازم
- ارزیابی نهایی و فاز بعدی
- بررسی میزان بهبود عضلانی و مفصلی
- برنامهریزی ارتودنسی ثابت یا جراحی در صورت نیاز
آیا ارتودنسی شامل بیمه تأمین اجتماعی میشود؟ بررسی کامل پوشش بیمه برای ارتودنسی
مزایا و معایب ارتودنسی فانکشنال برای بزرگسالان
مزایا
- غیر تهاجمی بودن و عدم نیاز به جراحی اولیه
- اصلاح عادات دهانی نامناسب (بلع نادرست، تنفس دهانی)
- بهبود عملکرد عضلات و مفصل گیجگاهی-فکی
- مکمل قدرتمند برای ارتودنسی ثابت یا جراحی فک
- کاهش درد و تنش عضلانی
معایب
- اثر محدود بر استخوان بالغ
- نیاز به همکاری منظم بیمار
- طولانیتر بودن دوره درمان
- افزایش هزینه به خاطر ساخت و نگهداری دستگاه
- احتمال کاهش انگیزه در طول مدت طولانی
هزینه و قیمت ارتودنسی فانکشنال بزرگسالان
هزینه درمان ارتودنسی فانکشنال بزرگسالان بسته به موارد مختلف متفاوت است، مانند:
- نوع دستگاه و پیچیدگی آن
- مدت زمان درمان
- نیاز به ترکیب با ارتودنسی ثابت یا جراحی
- موقعیت جغرافیایی کلینیک
- تجربه و تخصص پزشک
برای استعلام دقیق هزینهها و برنامهریزی درمان، با کلینیک ارتودنسی دکتر فروغی تماس بگیرید.
مراقبت از دندانها در دوران استفاده از براکت ارتودنسی
نکات مراقبتی و رژیم غذایی در دوره ارتودنسی فانکشنال
- رعایت بهداشت دهان و دندان
- مسواک دو بار در روز با خمیردندان فلوراید
- شستشوی دستگاه پس از هر وعده
- رژیم غذایی نرم
- مصرف سوپ، پوره، ماست
- پرهیز از آجیل، آدامس و خوراکیهای چسبناک
- تمرینات فیزیوتراپی
- تمرینات تون لب و زبان
- تنفس دیافراگمی
- احترام به برنامه استفاده از دستگاه
- حداقل ۱۴ ساعت در شبانه روز
- حضور منظم در جلسات ویزیت
استراتژیهای افزایش همکاری و موفقیت درمان
- تعیین اهداف کوتاهمدت و جشن گرفتن پیشرفت
- حمایت روحی از سوی خانواده
- استفاده از اپلیکیشنهای یادآوری
- شرکت در گروههای حمایتی آنلاین
- پاداش شخصی برای دستاوردهای ماهانه
سوالات متداول
آیا دستگاه فانکشنال دردناک است؟
کمی احساس فشار اولیه طبیعی است، اما درد شدید ندارد.
چند ساعت در روز باید دستگاه فانکشنال استفاده شود؟
در موارد متفاوت درمان زمان استفاده متغیر میباشد و باید متخصص آن را تعیین کند.
آیا ارتودنسی فانکشنال بزرگسالان میتواند جایگزین جراحی فک شود؟
در موارد خفیف تا متوسط کمک میکند، اما در ناهنجاریهای شدید جراحی لازم است.
پس از پایان درمان فانکشنال نیاز به نگهدارنده است؟
بله؛ برای جلوگیری از برگشت، از نگهدارنده متحرک یا ثابت استفاده میشود.
آیا بیمههای تکمیلی هزینه ارتودنسی فانکشنال را پوشش میدهند؟
بسته به نوع بیمه، پوشش محدودی وجود دارد.
جمع بندی
ارتودنسی فانکشنال برای بزرگسالان یک درمان کمکی و تکمیلی است که با بهبود عملکرد عضلات دهانی و کاهش فشارهای نامتوازن، بستر مناسبی برای ارتودنسی ثابت یا جراحی فک ایجاد میکند. برای مشاوره دقیق، طراحی دستگاه سفارشی و پیگیری تخصصی، همین امروز با کلینیک ارتودنسی دکتر فروغی تماس بگیرید و زمان مراجعه حضوری خود را جهت دریافت مشاوره تخصصی رزرو نمایید.
