ایجاد زخم، سوزش و التهاب داخل دهان یکی از مشکلات نسبتاً شایع در روزهای ابتدایی استفاده از براکت‌های ارتودنسی است. براکت‌ها، سیم ارتودنسی و سایر اجزای دستگاه می‌توانند در اثر تماس مداوم با بافت نرم لب، گونه و زبان باعث تحریک و ایجاد زخم‌های کوچک شوند. این مشکل معمولاً در ابتدای درمان یا پس از تنظیم و تعویض سیم‌ها بیشتر دیده می‌شود و در بسیاری از موارد با گذشت زمان کاهش پیدا می‌کند.
اگرچه بیشتر زخم‌های ناشی از اصطکاک براکت خطرناک نیستند، اما درد آن‌ها ممکن است غذا خوردن، صحبت کردن و حتی مسواک زدن را دشوار کند. شناخت علت ایجاد زخم و استفاده از روش‌های مناسب برای محافظت از بافت دهان می‌تواند روند بهبود را سریع‌تر و دوره درمان ارتودنسی را راحت‌تر کند.
زخم دهانی ناشی از براکت چرا ایجاد می‌شود؟
براکت‌ها مستقیماً روی سطح دندان قرار می‌گیرند و سیم ارتودنسی از میان آن‌ها عبور می‌کند. در روزهای اول، بافت نرم دهان هنوز به حضور این اجسام جدید عادت نکرده است. تماس مکرر لب و گونه با لبه براکت یا انتهای سیم می‌تواند باعث ایجاد خراش و التهاب شود.
علاوه بر اصطکاک مکانیکی، تجمع پلاک اطراف براکت‌ها نیز می‌تواند سلامت لثه و مخاط دهان را تحت تأثیر قرار دهد. رعایت بهداشت دهان در طول درمان ارتودنسی اهمیت زیادی دارد، زیرا وجود براکت‌ها تمیز کردن دندان‌ها را دشوارتر می‌کند.
عواملی مانند خشکی دهان، خوردن غذاهای تند یا اسیدی، استرس و برخی کمبودهای تغذیه‌ای نیز ممکن است ناراحتی ناشی از زخم‌های دهانی را تشدید کنند.
زخم ناشی از براکت چه علائمی دارد؟
زخم‌های ناشی از اصطکاک معمولاً به شکل ناحیه‌ای قرمز، دردناک یا زخمی در قسمت داخلی لب، گونه یا زبان ظاهر می‌شوند. گاهی مرکز زخم ممکن است سفید یا زرد متمایل به خاکستری باشد و اطراف آن قرمز شود.
درد این زخم‌ها معمولاً هنگام تماس با غذا، نوشیدنی داغ، مواد اسیدی یا هنگام مسواک زدن بیشتر احساس می‌شود. بیشتر زخم‌های ساده دهانی طی یک تا دو هفته بهبود پیدا می‌کنند.
روش‌های خانگی برای کاهش درد زخم‌های براکت
۱. استفاده از موم ارتودنسی
یکی از ساده‌ترین و مؤثرترین راه‌ها برای کاهش تماس براکت با بافت نرم، استفاده از موم ارتودنسی است. مقدار کمی موم را با دست تمیز بردارید، آن را کمی گرم و نرم کنید و روی براکت یا قسمتی از سیم که باعث تحریک شده قرار دهید.
موم مانند یک لایه محافظ عمل می‌کند و تماس مستقیم فلز با لب و گونه را کاهش می‌دهد. استفاده از موم به‌خصوص در روزهای اول نصب براکت یا پس از تنظیم دستگاه می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.
۲. شست‌وشوی دهان با آب‌نمک
غرغره یا شست‌وشوی دهان با محلول آب‌نمک یکی از روش‌های ساده برای کاهش ناراحتی زخم‌های دهانی است. می‌توان نصف قاشق چای‌خوری نمک را در یک لیوان آب گرم حل کرد و محلول را در دهان چرخاند و سپس بیرون ریخت.
این کار را می‌توان چند بار در روز انجام داد؛ با این حال محلول آب‌نمک نباید بلعیده شود. آب‌نمک می‌تواند به تمیز نگه داشتن محیط دهان و کاهش تحریک زخم کمک کند.
۳. مصرف غذاهای نرم و خنک
تا زمانی که زخم دردناک است، بهتر است غذاهای نرم انتخاب شوند. سوپ ولرم، ماست، تخم‌مرغ، پوره، غذاهای نرم و نوشیدنی‌های خنک می‌توانند نسبت به غذاهای خشک و سفت تحریک کمتری ایجاد کنند.
غذاهای بسیار داغ، تند، شور، اسیدی و خوراکی‌های سفت و ترد مانند چیپس و نان خشک می‌توانند درد زخم را افزایش دهند. بنابراین بهتر است تا زمان بهبود زخم مصرف آن‌ها محدود شود.
۴. رعایت بهداشت دهان و دندان
وجود زخم نباید باعث شود مسواک زدن را کاملاً متوقف کنید. تجمع پلاک اطراف براکت می‌تواند التهاب لثه و مشکلات دهانی را افزایش دهد.
استفاده از مسواک نرم و مسواک‌های مخصوص ارتودنسی، همراه با تمیز کردن فضای بین دندان‌ها و اطراف براکت، به حفظ سلامت دهان کمک می‌کند. در صورت درد شدید می‌توان با ملایمت بیشتری مسواک زد تا زخم تحریک نشود.
داروهای مؤثر برای زخم دهانی ناشی از براکت
اگر درد زخم زیاد باشد، درمان‌های دارویی می‌توانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند. انتخاب دارو باید با توجه به سن، شرایط پزشکی و علت زخم انجام شود و در موارد شدید بهتر است قبل از مصرف دارو با دندانپزشک یا داروساز مشورت شود.
ژل‌ها و فرآورده‌های موضعی ضد درد
برخی ژل‌ها و فرآورده‌های موضعی مخصوص زخم دهان می‌توانند برای مدت کوتاهی درد را کاهش دهند. این محصولات با ایجاد یک لایه محافظ یا کاهش حساسیت محل زخم، تماس غذا و براکت با بافت آسیب‌دیده را قابل تحمل‌تر می‌کنند.
بهتر است محصول انتخابی مخصوص استفاده داخل دهان باشد و طبق دستور روی فرآورده یا توصیه پزشک مصرف شود.
دهان‌شویه‌های ضدعفونی‌کننده
در برخی شرایط، پزشک یا دندانپزشک ممکن است استفاده از دهان‌شویه‌های ضد میکروبی را توصیه کند. کلرهگزیدین یکی از موادی است که در برخی درمان‌های مربوط به مشکلات دهانی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
با این حال مصرف طولانی‌مدت کلرهگزیدین می‌تواند باعث تغییر رنگ دندان‌ها و زبان شود. بنابراین بهتر است بدون توصیه متخصص و برای مدت طولانی استفاده نشود.
کورتیکواستروئیدهای موضعی
در بعضی زخم‌های التهابی یا آفتی، پزشک ممکن است کورتیکواستروئید موضعی تجویز کند. این داروها با کاهش واکنش التهابی می‌توانند به کاهش درد و تسریع بهبود کمک کنند.
کورتیکواستروئیدهای موضعی دهانی به شکل‌های مختلف مانند ژل، خمیر، اسپری یا فرآورده‌های حل‌شونده وجود دارند، اما انتخاب نوع دارو و مدت مصرف باید توسط پزشک یا دندانپزشک انجام شود.
اگر سیم ارتودنسی باعث زخم شده باشد چه کنیم؟
گاهی مشکل اصلی خود زخم نیست، بلکه یک سیم بیرون‌زده یا براکت شکسته است که مرتباً همان قسمت از مخاط دهان را تحریک می‌کند. در این شرایط، استفاده از موم ارتودنسی می‌تواند به‌صورت موقت از بافت محافظت کند.
اما اگر سیم به شکل واضحی بیرون زده، براکت شکسته یا دستگاه باعث آسیب مداوم به دهان شده است، بهتر است با متخصص ارتودنسی تماس گرفته شود. اصلاح موقعیت سیم یا براکت می‌تواند علت اصلی ایجاد زخم را برطرف کند.
بهتر است بیمار خودش اقدام به بریدن یا خم کردن سیم ارتودنسی نکند، زیرا انجام این کار بدون ابزار و دانش کافی می‌تواند باعث آسیب بیشتر به بافت دهان یا دستگاه ارتودنسی شود.
چگونه از ایجاد زخم‌های جدید جلوگیری کنیم؟
پیشگیری معمولاً ساده‌تر از درمان زخم‌های مکرر است. استفاده از موم ارتودنسی در قسمت‌هایی که اصطکاک بیشتری دارند، رعایت بهداشت دهان، انتخاب غذاهای مناسب و مراجعه منظم برای تنظیم دستگاه می‌تواند احتمال ایجاد زخم را کاهش دهد.
همچنین بهتر است بیمار پس از هر جلسه تنظیم ارتودنسی، در صورت مشاهده سیم یا براکت آزاردهنده، موضوع را به متخصص اطلاع دهد. تنظیم صحیح دستگاه و استفاده از محافظ‌های مناسب می‌تواند میزان تحریک مکانیکی بافت‌های دهان را کاهش دهد.
با گذشت زمان، معمولاً بافت‌های داخل دهان به وجود براکت‌ها عادت می‌کنند و میزان ناراحتی ناشی از تماس با آن‌ها کاهش پیدا می‌کند.
چه زمانی زخم دهان نیاز به بررسی پزشک دارد؟
بیشتر زخم‌های ناشی از براکت بدون درمان خاصی بهبود پیدا می‌کنند؛ اما هر زخمی که طولانی شود یا ظاهر غیرمعمول داشته باشد باید بررسی شود.
اگر زخم بیشتر از سه هفته باقی بماند، به‌طور مکرر ایجاد شود، بزرگ‌تر از زخم‌های معمول باشد، خونریزی کند یا درد و قرمزی آن به‌طور قابل توجهی افزایش پیدا کند، مراجعه به دندانپزشک یا پزشک ضروری است.
همچنین اگر همراه با زخم علائم دیگری مانند زخم‌های پوستی، مشکلات گوارشی، تب یا تورم قابل توجه وجود داشته باشد، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.
نقش متخصص ارتودنسی در درمان زخم‌های ناشی از براکت
اگر زخم‌ها پس از هر جلسه تنظیم دستگاه تکرار می‌شوند یا یک براکت و سیم مشخص دائماً باعث آسیب به بافت دهان می‌شود، صرفاً درمان خود زخم کافی نیست. در چنین شرایطی باید علت مکانیکی ایجاد زخم نیز برطرف شود.
متخصص ارتودنسی می‌تواند وضعیت براکت‌ها، سیم‌ها و نحوه قرارگیری اجزای دستگاه را بررسی کند و در صورت نیاز تنظیمات لازم را انجام دهد. به همین دلیل انتخاب یک متخصص باتجربه می‌تواند علاوه بر پیشرفت صحیح درمان، در کاهش عوارضی مانند تحریک مداوم مخاط دهان نیز مؤثر باشد.
افرادی که به دنبال ارتودنسی فروغی در تبریز هستند، می‌توانند برای ارزیابی شرایط دهان و دندان و دریافت برنامه درمانی متناسب با وضعیت خود، از مشاوره تخصصی ارتودنسی استفاده کنند. همچنین اگر در طول درمان با مشکلاتی مانند زخم‌های مکرر، سیم آزاردهنده یا براکت شکسته مواجه شدید، بهتر است موضوع را در جلسه معاینه با پزشک ارتودنسی در تبریز مطرح کنید.
جمع‌بندی
زخم‌های دهانی ناشی از براکت معمولاً نتیجه اصطکاک بین اجزای ارتودنسی و بافت نرم دهان هستند و در بسیاری از موارد طی یک تا دو هفته بهبود پیدا می‌کنند. استفاده از موم ارتودنسی، شست‌وشوی دهان با آب‌نمک، مصرف غذاهای نرم و خنک و رعایت بهداشت دهان می‌تواند ناراحتی را کاهش دهد.
در صورت نیاز، داروهای موضعی ضد درد، دهان‌شویه‌های مناسب یا کورتیکواستروئیدهای موضعی نیز ممکن است با نظر متخصص استفاده شوند. نکته مهم این است که اگر علت اصلی زخم، سیم بیرون‌زده یا براکت شکسته باشد، باید خود عامل تحریک‌کننده نیز اصلاح شود.
در نهایت، زخم دهانی طولانی‌مدت، عودکننده یا غیرطبیعی نباید صرفاً به براکت نسبت داده شود. اگر زخم بیش از سه هفته باقی ماند، شدت آن افزایش پیدا کرد یا همراه با علائم غیرمعمول بود، مراجعه به دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی ضروری است.
